به نام خدا
استان کِرمان پهناورترین استان ایران به مرکزیت کلانشهر کرمان است. استان کرمان در جنوب ایران قرار گرفته و جمعیت آن در سال ۱۳۹۵ و بر اساس آمار مرکز آمار ایران برابر با ۳٬۱۶۴٬۷۱۹ نفر بوده است. کرمان با دربر گرفتن بیش از ۱۱ درصد از گستره ایران با نزدیک به ۱۸۳۱۹۳ کیلومتر مربع نخستین استان پهناور ایران میباشد. کرمان نهمین استان پرجمعیت کشور نیز بهشمار آورده میشود. این استان همچنین با بیش از ۶۶۰ اثر ملی ثبت شده از استانهای تاریخی ایران بهشمار میرود. استان کرمان ۷ اثر ثبت شده در میراث جهانی یونسکو ازجمله باغ شاهزاده ماهان، روستای صخرهای میمند شهربابک، ارگ بم، کویر لوت، دو کاروانسرا و سه قنات، جایگاه نخست ایران را از این رو دارد. استان کرمان چند دوره به عنوان یکی از استانهای برتر در صادرات غیرنفتی کشور مطرح شده است و این استان یکی از استانهای تأثیرگذار در شاخص تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران بهشمار می رود. استان کرمان اقلیم گوناگونی دارد و شهر لالهزار در استان کرمان، با ارتفاعی نزدیک به ۲۸۷۰ متر از سطح دریا، بام ایران و بلندترین شهر ایران بهشمار میرود. استان کرمان با تنوع اقلیمی خود، بزرگترین تولیدکننده خرما و پسته، جایگاه دوم تولید گردو و جایگاه دوم تولید گل محمدی در ایران را دارا است. استان کرمان همچنین با داشتن باشگاههای گوناگون ورزشی یک قطب ورزشی و با داشتن کارخانهها و صنایع بزرگ ملی، یک قطب صنعتی در ایران بهشمار میرود. استان کرمان دانشگاههای مهمی همچون دانشگاه شهید باهنر کرمان(که یکی از معتبرترین و بزرگترین دانشگاههای دولتی در ایران است)، دانشگاه علوم پزشکی کرمان و دانشگاه صنعتی سیرجان را در خود جای داده است و از استانهای علمپرور و نخبهپرور ایران شمرده میشود. با اینکه استان کرمان یکی از قطبهای ورزشی، صنعتی، علمی، کشاورزی و تاریخی ایران است. استان کرمان اما بهواسطه وسعت و تنوع اقلیمی و جمعیت بالا، دارای ظرفیت های بسیار بالایی در زمینههای گردشگری، کشاورزی، تجاری، کریدوری و ارتباطی است.
ارگ بم، بزرگترین بنا خشتی جهان است و در فهرست میراث فرهنگی یونسکو به ثبت رسیده. متاسفانه این بنای باشکوه بر اثر زلزله بم در سال ۱۳۸۲خورشیدی بسیار آسیب دید؛ به طوری که یونسکو آن را در فهرست میراث جهانی در خطر قرار داد. حدود ۱۵ سال بازسازی بیوقفه توانست تا حدود قابل توجهی این بنای شگفت انگیز را مرمت کرد و دوباره گردشگران زیادی را برای دیدن آن به شهر بم بازگرداند.
گنبد جبلیه تنها بنای سنگی کرمان است که به موزه سنگ این شهر تبدیل شد. یکی از نکتههایی که این مکان دیدنی کرمان را جذابتر کرده، تاریخچه نسبتا نامعلوم آن است؛ برخی این بنا را مربوط به دوران پیش از ورود اسلام به ایران میدانند که آتشکده یا آرامگاه یکی از بزرگان زرتشتی و از جمله بناهای «گبری» بوده و به مرور زمان نام آن به «جبلیه» تغییر کرده است. بر اساس نظریه دیگر قدمت آن به دوره سلجوقیان برمیگردد که این نظریه بسیار ضعیف است.
نکته قابل توجه دیگر این است که معماری بنای گنبد جبلیه شباهتی به بناهای مرسوم آتشکده ندارد و بعضی شواهد تاریخی نشان میدهد که در ساخت آن به جای آب از شیر شتر استفاده شده است. این گنبد تاریخی در شرق شهر کرمان و تقاطع خیابان شهدا با بلوار قائم قرار دارد.
مجموعه گنجعلی خان در مرکز شهر کرمان و نزدیک به بازار بزرگ قرار دارد و شامل میدان، حمام گنجعلی خان (موزه مردم شناسی) در ضلع جنوبی، ضرابخانه گنجعلی خان در ضلع شمالی، کاروانسرا و مدرسه گنجعلی خان در ضلع شرقی، آب انبار در ضلع غربی و بازار گنجعلی خان در سه سمت میدان میشود.
مجموعه گنجعلی خان به سبک اصفهانی در عصر صفوی به دستور گنجعلی خان، یکی از حاکمان کرمان در زمان شاه عباس ساخته شده است.
ضرابخانه گنجعلی خان که به موزه ضرابخانه یا موزه سکه کرمان نیز شناخته میشود، همان طور که پیشتر نیز گفته شد، در بخش شمالی-جنوبی بازار مسگری و رو به روی حمام گنجعلی خان قرار دارد.
بنای ضرابخانه به صورت چهارگوش است که شامل یک گنبد بزرگ و چهار طاق کوچک در اطراف آن میشود. بر فراز گنبد اصلی آن، یک عمارت کلاه فرنگی قرار دارد که معماری منحصر به فرد این عمارت، موزه ضرابخانه را به یک بنای نورگیر تبدیل کرده است.
هماکنون بیش از ۵۰۰سکه گوناگون از دوران مختلف تاریخی ایران، از دوره اشکانیان و ساسانیان گرفته تا دوران قاجار و پهلوی، در این موزه به نمایش گذاشته شده که هم به صورت سنتی و به کمک چکش و پتک و هم به صورت مدرن ضرب شدهاند. همچنین مجسمههای مومی شما را نحوه ضرب سکه در دوره های مختلف بیشتر آشنا میکند.
حمام گنجعلی خان درست مقابل عمارت ضرابخانه قرار دارد. اولین و البته شاخصترین مشخصه این مکان دیدنی کرمان، سردر این بناست؛ آجرهای ساده آبی رنگ سردر حمام با سنگهای مرمر، نقاشیها، گچ بریها، مقرنس کاریها و خطاطیهای نستعلیق هنرمندانه تزیین شده است.
پس از عبور از سردر وارد راهرویی میشوید که به طوری طراحی شده که مانع از دید به فضای داخلی حمام میشود و دیوارهای آن نقش پرندگان دریایی دارد سپس وارد هشتی میشوید و پس از آن فضای اصلی حمام قرار دارد که سقف بلند و پرکار، صدای آبی که از فوارهها به گوش میرسد و کاشی کاریهای پرنقش و نگار آن اولین مواردی است که توجه شما را به خود معطوف میکنند. دور تا دور رختکن را اتاقکهایی پر کرده است که در هر کدام نیز فوارهای وجود دارد.
یخدان مویدی کرمان بزرگترین یخچال خشتی جهان است که در دوران صفوی ساخته شد و هماکنون در خیابان کمیاب میان میدان بسیج و خیابان شهید رجایی قرار دارد. شاید برایتان جالب باشد بدانید نام مویدی به این دلیل بر این یخدان گذاشته شده که آب قنات مویدی از زیر آن میگذرد.
سقف این بنا به صورت مخروطی طراحی شده تا میزان جذب نور آفتاب را به حداقل برساند همچنین، در اطراف این مخروط بزرگ دیوارهای بلندی به ارتفاع ۲۰ متر بنا شده تا با ایجاد سایه، دمای یخدان را پایین نگه دارد.
قلعه دختر کرمان که به قلعه گواشیر، قلعه کهنه، قلعه کوه و آتشکده آناهیتا نیز معروف است، یکی از قدیمیترین قلعههای ایران و از جاهای دیدنی کرمان بوده که در زمان مادها در مرکز کرمان باستان با خشت و گل رس بنا شد و هماکنون بر فراز کوهی بلند در شرق شهر کرمان و نزدیک قلعه اردشیر قرار دارد. جالب است بدانید این قلعه باستانی از جمله بناهای پر رمز و راز است که هنوز باستان شناسی نشده است.
بنای سه طبقه نیمه ویران درون این قلعه قرار دارد. دروازه اصلی قلعه دختر در غرب آن بوده و با فاصله از آن پلکانی وجود دارد که مشخص است با پلی متحرک به دروازه میرسید.
ارگ راین در شهر راین در جنوب شهر کرمان قرار دارد. این ارگ، سومین بنای خشتی جهان پس از ارگ بم و ارگ مورچه خورت و از جاهای دیدنی کرمان است که در دوره ساسانی و به سبک ساسانی بنا شد.
معماری کلی ارگ به صورت چهارگوش است دورتادور آن با دیوارهای محکم به طول ۱۰متر محافظت شده و در چهار گوشه آن برج دارد. تنها ورودی قلعه در سمت شرقی ارگ است که سردر باشکوهی بالای آن قرار گرفته است. داخل قلعه حاکم نشین، خانه های اعیانی و عامه نشین، انبار، مدرسه و آتشکده دارد.
بین حمامهای قدیمی ایران، حمام وکیل از معروفترین بناهای تاریخی و از مکان های دیدنی کرمان است. چیزی که این حمام را شهره ایرانیان کرده، کاشیکاریهای شگفتانگیزی است که در همه قسمتهای آن بهچشم میخورد. این حمام ۴۰ سال پس از حمام مجموعه ابراهیم خان ساخته شد؛ درنتیجه رقابت میان این دو حمام، حمام وکیل کرمان جذابیت بصری و سهولت کاربری بیشتری پیدا کرد.
بنای حمام وکیل با دو بخش اصلی برای استحمام و اتاق تعویض لباس یا رختکن طراحی شده بود. افرادی که برای تماشای جاهای دیدنی کرمان به این شهر سفر میکنند، بازدید از حمام وکیل را حتما در برنامه خود قرار میدهند. این حمام کاربری سابق را ندارد و از آن بهعنوان موزه، عکاسخانه و چایخانه استفاده میشود.
قلعه اردشیر بالای کوهی نزدیک شهر کرمان ساخته شده که به بافت تاریخی شهر اشراف دارد. در شاهنامه فردوسی داستانی درباره این قلعه نوشته شده است. اردشیر بابکان این قلعه نظامی را بهعنوان نماد پیروزیاش در فتح شهر کرمان ساخت.
اردشیر که برای شکست هفتواد و نابودی قدرتش راهی کرمان شده بود، با مکر و حیله برنده این نبرد شد. برخی دیگر نیز قلعه اردشیر را متعلق به اردشیر ساسانی میدانند که برای دفاع از کرمان آن را ساخته بود. قدمت قلعه اردشیر از جاهای دیدنی کرمان به دوران اشکانی و ساسانی برمیگردد.
یکی از ویژگیهای قلعه اردشیر مصالحی است که در ساختش بهکار گرفتهاند. این مورد از جاذبه های کرمان دیوارهایی خشتی دارد که به قطر شش متر یا بیشتر ساخته شدهاند. بخشهای زیادی از بنای قلعه اردشیر نابود شدهاند. طبق نظر باستانشناسان این دو قلعه به دو بخش تقسیم میشود.
قسمت اصلی و بزرگتر قلعه اردشیر کرمان روی تپهای مشرف به شهر و قسمت دیگر در ارتفاعی کمتر ساخته شده است. بخش دوم این قلعه را با نام آتشکده آناهید هم میشناسند. با توجه به وسایلی که در قلعه اردشیر پیدا شده، این محل ارزشی بیشتر از قلعهای نظامی دارد. ظاهرا گاهی از این قلعه برای برپایی جشن و مراسمهای آیینی استفاده میکردند.
شاید بتوان باغ شاهزاده را یکی از مهمترین مکان های دیدنی کرمان به شمار آورد به طوری که اگر یک سفر یک روزه کاری هم به کرمان داشته باشید، بهتر است چند ساعت از وقت خود را برای بازدید از این باغ شگفت انگیز کنار بگذارید. واقعا حیف است به کرمان سفر کنید و باغ شاهزاده را نبینید.
قدمت باغ شاهزاده که از جاهای دیدنی کرمان است، به زمان قاجار برمیگردد؛ باغی مستطیل شکل با بیش از ۳ هکتار مساحت که از همان ابتدا با سردر باشکوه و منحصر به فرد خود به شما خوش آمد میگوید و تفاوتش را نسبت به سایر باغهای ایرانی به رخ میکشد. درختان بلند و سرسبز، حوضچهها، فوارهها و جویبارهای سنگی که در سراسر باغ در جریان است، حس زندگی و شادابی را به شما هدیه میدهد که هوای مطبوع کوهستانی این منطقه نیز در این حس زیبا بیتاثیر نیست.
باغ فتح آباد که به باغ بیگلر بیگی هم معروف بوده، یکی از زیباترین باغ های ایران و از جاهای دیدنی کرمان است؛ با اینکه این باغ برای سالها کنار گذاشته شده بود و متاسفانه برخی از درختان آن به همین دلیل خشک شد ولی دوباره به زیبایی هر چه تمامتر احیا شده و به دوران شکوه خود برگشت.
این باغ در زمان قاجار ساخته شد و معماری شاهانه آن در عمارت میانی باغ خودنمایی میکند. پیشنهاد میکنم هنگام غروب آفتاب از باغ فتح آباد دیدن کنید چرا که نورپردازی شگفت انگیز آن، شکوه و جلال این باغ را چندین برابر میکند.
باغ هرندی کرمان که به موزه هرندی نیز معروف است، تاریخچه جالب توجهی دارد؛ این باغ برای اولین بار در حدود سال ۱۲۹۰ قمری توسط «محمدرضا خان عدل سلطان» که یکی از نظامیان سرشناس کرمان در زمان خود بود، به عنوان باغی تفریحی در خارج از شهر ساخته شد که چندین سال بعد به یکی از تاجران مشهور کرمان به نام ابوالقاسم هرندی فروخته شد.
حدود ۴۰سال بعد این باغ به وزارت فرهنگ و هنر اهدا شده و از حالت ملک شخصی خارج گشت. در طول زمان این باغ سرسبز و باصفا به موزههای گوناگون تبدیل گشته و برای مدتی بهعنوان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کرمان نیز مورد استفاده قرار گرفت.
بازار بزرگ کرمان که به بازار سراسری یا بازار وکیل کرمان هم شناخته میشود، دومین بازار کهن ایران بعد از بازار تبریز و از جاهای دیدنی کرمان است که از میدان ارگ شروع میشود و با حدود ۱.۵ کیلومتر مسافت به میدان مشتاقیه میرسد؛ یک سیاحت بینظیر تاریخی در میان کرمان قرن هشتم هجری که به لطف آن میتوانید با مردم و همچنین سوغاتی های کرمان بیشتر آشنا شوید به ویژه زیره که از ابتدا تا پایان بازار رایحه آن شما را همراهی میکند.
آرامگاه شاه نعمت الله ولی در شهر ماهان در نزدیکی شهر کرمان قرار دارد و که برای اولین بار به صورت یک بنای چهارگوش کوچک با گنبدی بزرگ در باغی عظیم به دستور «احمد شاه دکنی» بر مزار نعمت الله ولی بنا گردید. به مرور زمان این بنا گسترش یافت به طوری که هماکنون بیش از ۳هزار متر مربع به زیربنای این آرامگاه اختصاص پیدا کرده است.